goed gesprek

Urgenda maakt zich al tien jaar hard voor een duurzame samenleving. Wat gebeurde er in die periode?

‘Het algemeen bewustzijn over klimaatverandering en de noodzakelijke energietransitie leeft veel sterker. Dat voormalig minister Kamp in het journaal zegt dat gas eindig is, laat dat zien. Vanwege ons jubileum herschreef ik ons boekje Nederland: 100% duurzame energie, het kan als je het wilt. Dat was vier jaar oud, maar ik merkte dat er in die korte periode al veel is veranderd. Vier jaar geleden riepen mensen nog dat vrachtwagens nooit elektrisch zouden rijden, nu is dat al praktijk. Energieneutrale huizen waren alleen nog maar een droom, nu hebben we er al veertig. Ook zijn er veel meer windmolens en ze zijn sterk in prijs gedaald, vooral op zee.’

Het optimisme na het klimaatakkoord van Parijs is wat weggezakt, nu de Amerikaanse president Trump dwarsligt. Is het akkoord op de lange termijn levensvatbaar?

‘Het leeft al. Veel partijen zijn ermee bezig. Het blijft bijzonder dat zo veel landen het eens werden dat we de temperatuurstijging tot maximaal anderhalve graad moeten beperken. Terwijl jaren daarvoor met veel moeite twee graden was afgesproken. Die halve graad zorgt ervoor dat 600 miljoen mensen in de sub-Sahara kunnen blijven leven, dat de Noordpool in de zomer ijs blijft houden en dat er een beetje koraal overblijft in de wereld. Maar die halve graad minder opwarming vergt wel veel werk. Ik heb wel eens de indruk dat niet alle regeringen dat door hebben.’

Nederland is een rijk, ontwikkeld land, maar gaat zijn klimaatdoelen voor 2020 waarschijnlijk niet halen. Hoe voorkomen we dat we te laat in actie komen?

‘Veel landen richten zich op 2050 met hun doelen. Maar voor maximaal anderhalve graad opwarming moet je in 2030 al op nul procent CO₂-uitstoot zitten. Zo niet, dan moet je daarna met ‘negatieve emissies’ de boel compenseren. Bijvoorbeeld door bomen te planten. Als dat nog lukt tenminste, want de aarde is dan op veel plekken al uitgedroogd, bosbranden zullen nieuwe bossen vernietigen. Kortom: richt je op 2030 om dat te voorkomen.’

Hebben we daar de overheid voor nodig?

‘Nou, we komen zonder overheid ook een heel eind hoor. Want mensen in de industrie en het bedrijfsleven hebben ook kinderen en zien allang in dat het anders moet. Maar ze willen ondertussen hun bedrijven niet laten omvallen, dus steun vanuit de overheid zou zeker helpen. Ook burgers kunnen die steun gebruiken. Als we bijvoorbeeld alle huizen energieneutraal willen maken – wat al kan voor 35.000 euro per huis – dan helpt het als de overheid zegt: die 6 procent overdrachtsbelasting krijg je terug als je binnen een jaar je huis energieneutraal maakt. Of stel: je wilt de mobiliteitssector elektrisch maken. Dan helpt het als fossiele brandstoffen duurder worden. De komende jaren verschijnen er al veel elektrische auto’s op de markt die wel 250 kilometer kunnen afleggen op een batterij. De markt pakt het dus goed op. Maar overheidsmaatregelen kunnen die ontwikkelingen wel ondersteunen en versnellen.’

Waarom lijkt het dan toch alsof de overheid hier niet erg warm voor loopt?

‘Ik denk dat velen in Den Haag toch nog niet inzien hoe ernstig klimaatverandering is. Terwijl iedereen zou moeten zeggen: fossiele brandstoffen eruit per 2030. Dat is echt de enige manier. Maar dat zie ik niet aan die onderhandelingstafel. Terwijl het niets te maken heeft met links of rechts. Het is in het belang van ons allemaal. Als we nu al zoveel problemen hebben met vluchtelingen die hierheen komen, stel je dan eens voor wat er gebeurt als 600 miljoen mensen niet meer kunnen leven in de sub-Sahara en op drift raken?’

Urgenda won de ‘klimaatzaak’ tegen de Staat. Wat is de stand van zaken?

‘De zaak loopt nog, want de overheid is in beroep gegaan. Maar je merkt dat de uitspraak van de rechter iets heeft veranderd. Er wordt in discussies steeds naar verwezen. Ook in andere landen proberen organisaties rechterlijke uitspraken af te dwingen over de plicht van overheden om voor hun burgers te zorgen. Onderling wisselen we ook informatie en kennis uit om sterker te staan in die zaken en af te dwingen dat het halen van het klimaatakkoord een verplichting van overheden is tegenover hun burgers.’

Het bedrijfsleven heeft het nieuw te vormen kabinet gevraagd om serieus werk te maken van duurzame investeringen. Is het die bedrijven menens, denk jij?

‘Er zijn al veel bedrijven die er serieus werk van maken. Nog meer bedrijven willen wel, maar weten niet precies hoe. En dan zijn er een paar die veel praten, maar niets doen. Gelukkig is die laatste groep niet groot. Jammer genoeg zijn veel initiatieven van bedrijven niet heel bekend. Albert Heijn wil bijvoorbeeld dat in 2025 al zijn panden energieneutraal zijn. Toch geeft het daar nauwelijks ruchtbaarheid aan. Het is bang dat organisaties en media zich erop storten en toch een puntje vinden dat nog niet goed is. Wij daarentegen leggen liever nadruk op de meters die al wel worden gemaakt.’

Van welke recente ontwikkelingen word jij blij?

‘Niet of minder vlees eten is de afgelopen tien jaar veel normaler geworden. Dat heeft een grote positieve impact op land- en watergebruik en CO₂-uitstoot. En zoals ik eerder zei: er is meer bewustzijn van de noodzaak om klimaatverandering tegen te gaan. Maar het is nu wel tijd voor meer actie. Wij benaderen het positief. Zo laten we zien hoe makkelijk het is om je huis energiezuinig te maken. Maar andere keuzes, minder vliegen bijvoorbeeld, vinden mensen een stuk moeilijker. Toch moeten we allemaal meedoen. Geen partij kan het alleen. De overheid niet, bedrijven niet, burgers niet. Maar samen kunnen we wel bouwen aan de nieuwe economie, met nieuwe beroepen en nieuwe banen, draaiend op honderd procent duurzame energie. En maak het niet te ingewikkeld: als je ketel stukgaat, is dat het moment om over te stappen op een warmtepomp. Is je wasmachine kapot, koop dan de meest energiezuinige. Als je maar voor 2030 je huis gasvrij hebt en niet meer rijdt op diesel of benzine, zijn we al een heel eind.’

Ook in deze editie: