Stel dat je als Marty McFly (hoofdpersoon in de filmklassieker Back to the future) naar het verleden kon reizen en daar iets zou kunnen aanpassen, naar welk jaar zou je reizen en wat zou je aanpassen?

‘Ik zou een jaar of 50.000 teruggaan in de tijd om de mens uit te rusten met een langetermijn-gen. Maar gelukkig kan dat helemaal niet, stel je voor!’

Waarom hebben we die eigenschap nodig?

‘Problemen die vandaag, volgende week of volgende maand op ons afkomen geven we nog steeds voorrang op de klimaatuitdaging die gestaag op ons afkomt. Zo’n langetermijn-gen hebben we dus niet. Maar wat we wel hebben is moreel besef. Dat je rekening houdt met andere mensen en met de generaties die na ons op aarde leven. Die wederkerigheid mag meer centraal staan.’

Waar kunnen we ons als samenleving beter op richten?

‘Op zaken die een samenleving een samenleving maken: goed en breed toegankelijk onderwijs, betaalbare gezondheidszorg, betaalbare huur- en koopwoningen en meer ruimte voor spel en cultuur.’

Van economische groei naar zachte waarden is een grote stap…

‘Bedenk je een methode die de werkelijkheid in getallen benadert, dan krijg je meestal meer mensen mee. Wij hebben dat ook gemerkt toen we in 2015 een rekenmodel ontwikkelden om de CO₂-uitstoot van onze bankactiviteiten inzichtelijk te maken. Ook om de vooruitgang in zachte doelen te meten, kun je een meetmethode goed gebruiken. Maar het blijft een model, niet de werkelijkheid.’

Hoever zijn we in Nederland op dat vlak?

‘Aan het begin van de jaren 70 deed econoom Roefi Hueting hier pionierswerk. Hij bedacht een methode om de welvaart van Nederland te meten en de schade aan de natuur in te prijzen. Tegenwoordig is er de Brede Welvaartsmonitor van het CBS.’

Waarom hoor je daar zo weinig over?

‘Die modellen ontwikkelen is één, er als politiek op sturen is iets anders. Wat nu gebeurt is dat de politiek op oude indicatoren blijft sturen. Bij klimaatmaatregelen wordt gestuurd op indicatoren uit de ‘oude economie’. Niet op doelen die passen bij het tegengaan van een mondiale klimaatcrisis.’

Heb je een verklaring voor die kloof?

‘De politiek discussieert niet meer over de vraag wat voor samenleving we eigenlijk willen. Het land wordt gemanaged maar niet gestuurd. Daar zit een ideologie achter. De markt bepaalt hoe de gezondheidszorg, het onderwijs, de woningmarkt en de energievoorziening eruit moeten zien.’

Zie je voortekenen van een systeemverandering?

‘Die zijn er wel. Systemen veranderen pas als mensen willen dat ze veranderen. Jongeren in Nederland hechten steeds minder aan het bezit van spullen. Je ziet dat de ideologie van marktwerking begint af te brokkelen. Ook hoopvol vond ik de uitspraak die VNO-NCW begin dit jaar deed: Nederland is er niet voor bedrijven, bedrijven zijn er voor Nederland.’

Tot slot: als we geen talent hebben om langetermijn-problemen prioriteit te geven. Hoe positief of negatief ben je dan over ons vermogen om de klimaatcrisis op te lossen?

‘Met name in de fossiele-energiesector zijn er hoopvolle ontwikkelingen. De ene dag ben ik positiever dan de andere dag. Het zijn, in positieve zin, spannende tijden. Het is twee stappen vooruit, drie stappen terug en vier stappen vooruit. Daarin zie je onze voorkeur voor kortetermijndenken.’ 

Lees meer op asnbank.nl